विवेक विचार

विवेक विचार

शनिवार, ११ मार्च, २०१७

अखेर मोदीजींच्या सब का साथ सब का विकास या धोरणालाच उत्तर प्रदेशची भक्कम साथ..


2019 मध्ये होणाऱ्या देशाच्या लोकसभा निवडणुकीची रंगीत तालीम म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उत्तरप्रदेशसह पाच राज्याच्या निवडणुकांचे निकाल हाती येत आहेत. त्यानुसार उत्तरप्रदेश सारख्या देशाच्या राजकारणावर आणि समाजकारणावर प्रभाव पाडू शकणाऱ्या या राज्यात भारतीय जनता पार्टी स्पष्ट बहुमतासह विजयी होत आहे. फक्त विजयीच झाली नसून 300 जागापेक्षा जास्त जागा जिंकून ऐतिहासिक विजय मिळवत कमळ जोरात फुलले आहे. उत्तराखंडमध्येही कमळ चांगलेच फुलले आहे.  पंजाब मध्ये मात्र अकाली दलासोबतची युती त्यांना सत्ता वाचवण्यासाठी तारू शकली नाही. तिथे काँग्रेसने विजय मिळविला आहे. खरंतर या निवडणुकांमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदीजींनी त्यांची प्रतिष्ठा खूप पणाला लावली होती. उत्तरप्रदेश मध्ये तर त्यांनी अगदी  शेवटच्या दिवसापर्यंत जो प्रचार केला होता त्याचा फायदा भाजपाला होताना दिसतो आहे. उत्तर प्रदेश च्या निकालानंतर राज्यसभेत भाजपला स्पष्ट बहुमत मिळविण्यासाठी जी आकडेवारी लागत होती तीही या राज्यातून मिळणार आहे. त्यामुळे अनेक  विधेयके हि लोकसभेत पास होऊन राज्यसभेत अडखळत होती त्या विधेयकाचा मार्ग आता मोखळा झाला आहे. येणारी राष्ट्रपती पदाची निवडणूक साठीही स्पष्ट बहुमत भाजपकडे उपलब्ध झाले आहे.
केंद्रामध्ये सरकार येऊन भाजपला  तीन वर्ष होत आहेत त्या तीन वर्षातील सकारात्मक विकासकामांच्या जोरावर  भाजप  निवडूक लढवीत होता .  काळ्या पैशाच्या विरोधात नोटबंदी सारखा एक ठामपणे निर्णय घेऊन पारदर्शकतेचा मुद्द्यावर हि भाजपने भर दिला आहे. नोटबंदी नंतर होणारा त्रास जनतेने झेलूनही त्याचे दूरगामी फायदे अर्थव्यवस्थेला आणि पर्यायाने सर्वसामान्य लोकांना होणार आहेत ह्या दृढ विश्वासाला  मतदारांनी साथ दिली आहे.
सर्वसामान्य लोकांच्या मनात एखाद्या नेत्याविषयीची  विश्वासार्हता असते ती खूप महत्त्वाची असते त्याआधारेच  मतदार त्या पक्षाला मतदान करत असतो. मला वाटते ती विश्वासार्हता मोदींजीनी मिळवली आहे आणि मतदारांच्या मनामध्ये  अजूनही ती टिकवुन ठेवली आहे,   ही भाजपच्या होणाऱ्या विजयावरून स्पष्ट जाणवते. मोदीजींची लोकप्रियता   स्थानिक पातळीवर  कायम आहे इतकेच काय तो वाढतहि आहे.  आज अनेक राज्यात गाव, शहर ते केंद्र यामध्ये भाजप सत्तेवर येत आहे. हे आपण महाराष्ट्रासह इतर राज्यात झालेल्या स्थानिक स्वराज्य संस्थाच्या निकालावरून स्पष्ट पणे दिसून येते.भाजपने स्थानिक पातळीवरील प्रचार आणि परिवर्तन रॅली आणि मोठ्या प्रचारसभामधील  करावयाची भाषणे  याची आखलेली रणनीती खूप महत्वाची ठरली.  मोदीजींनी अनेक रोड शो करत, जनतेत मिसळत मतदारांना सामोरे गेले.
उत्तरप्रदेश मध्ये सत्ताधारी मुख्यमंत्री  अखिलेश यादव यांची हार होण्याची सर्वात महत्वाची कारणे म्हटले तर गेल्या दोन महिन्यातील ताणला गेलेला कौटूबिक कलह,  आणि तिथल्या दिल्या जाणाऱ्या नोकऱ्यांमध्ये केला गेलेला भेदभाव, ऐनवेळी काँग्रेस सोबत केलेली आघाडी हे मुद्दे खूप महत्त्वाचे ठरले आहेत.
भाजपच्या विजयाचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणता येईल ते म्हणजे भाजप पूर्ण आत्मविश्वासाने निवडूक लढवत होती तो अभाव मात्र इतर काँग्रेस, सपा आणि बसपा कडे होता.  लोकसभेत आलेली मोदी लाट पुन्हा या पुढच्या लोकसभेसाठीच्या घेतल्या गेलेल्या सेमी फायनल मध्ये येणार का ??? अशी चिंता त्यांच्यात ठळकपणे दिसत होती. विरोधकासाठी एक अनुभव आला असेल तो म्हणजे  पराभव हा रणात नाही तर पहिल्यांदा मनात होत असतो याचेच उत्तम उदाहरण म्हणजे या निवडणूका.....
येथून पुढील दोन वर्षाच्या कार्यकाळात मोदीजींच्या नेतृत्वाला आव्हान देईल असे सध्या तरी कोणतेच नेतृत्व राष्ट्रीय पातळीवर दिसून येत नाही. तरीही भाजपाला खूप कार्यक्षमतेने  आणि पारदर्शकपणे कारभार करून जनतेचा विश्वास कायम ठेवावा लागणार आहे. शेवटी या विजयाबद्दल त्यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन आणि विकापर्वासाठी खूप साऱ्या शुभेच्छा... आणि जनतेने जो लोकशाही मार्गाने मतपेटीतुन सत्ताधाऱ्यावरती  विश्वास दाखवला आहे तो विश्वास सार्थ ठरावा हीच एक छोटीशी सदिच्छा..

धन्यवाद..

✍✍पोपट यमगर

मंगळवार, ७ मार्च, २०१७

जागतिक महिला दिनानिमित्त



8 मार्च म्हणजेच जागतिक महिला दिन...
             जागतिक महिला दिनाच्या सर्व माता, भगिनी, मैत्रिणी या सर्वांनाच सर्वप्रथम खूप साऱ्या शुभेच्छा आहेत... त्या व्यक्त करत असताना समाजातील  महिलासंबंधीच्या काही प्रश्नावर चर्चा करणे  हे आपले कर्तव्य आहे .  माझ्या परीने हा विषय मांडण्याचा एक छोटासा प्रयत्न करतोय.
    यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवता: । यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफला: क्रिया:
अर्थात ज्या ठिकाणी महिलांचा सन्मान होतो तेथे देवतांचे वास्तव्य असते आणि ज्या ठिकाणी महिलांवर अत्याचार होतात तेथे कोणतीही क्रिया सफल होत नाही... असं मानणारी आमची संस्कृती एवढेच काय तर संपुर्ण जगाच्या पाठीवर ईश्वराची सुद्धा स्त्रीरुपामधे पुजा करणारे बहुधा आपली एकमेव संस्कृती आहे. एवढेच नाहीतर आपण आपल्या देशाला भारतमाता म्हणतो. आपल्यासाठी ही मायभुमी आहे मातृभुमी आहे.एका बाजुला संस्कृतीमधे हे सगळे पण दुसर्या बाजुला दररोज वर्तमापत्रात, टी व्ही वरच्या बातम्या ऐकुन मन सुन्न होते. आजच्या आधुनिक युगातही हुंडाबळी, स्त्री भ्रुण हत्या, घरगुती छळाला कंटाळुन विवाहितेची आत्महत्या, जातपंचायतीकडुन अमानुष मारहाण, रस्त्यावरुन चालत असताना होणारी छेडछाड , बलात्कार यासारख्या घटना ऐकल्या, वाचल्या, पाहिल्या की मान शरमेने खाली जाते आणि मग मनामधे विचारांचं वादळ निर्माण होतं, आणि विचारी मनाला काही प्रश्न पडतात ते म्हणजे हीच आपली संस्कृती आहे का ?? ज्या  स्त्रीचा आपण सन्मान करत होतो त्याच स्त्रीवर आज अत्याचारासारख्या घटना का घडत आहेत??? स्त्रीयावरतीच बंधने का?? यासारख्या असंख्य प्रश्नाच्या मंथनातून  मग कविवर्य कुसुमाग्रजांनी स्वांतत्र्यदेवतेची विनवणी या फटका काव्यप्रकारातुन परखड केलेले प्रहार आठवतात,
" समान मानव माना स्त्रीला
तिची अस्मिता खुडु नका।
दासी म्हणुनी  पिटु नका वा
देवी म्हणुनी भजू नका॥"

          देवघरात तीची पुजा करायची आणि तिला चार भिंतीच्या आतच  बंदिस्त करायचं अश्या संकुचित प्रथाना स्त्रियांनीच आव्हान दिले गेले पाहिजे, असे मला वाटते आणि त्या देत आहेत याचाही नक्कीच मनात आनंद आहे.
            स्त्रीवाद हा विषय फक्त माहिलांशीच संबंधित न राहता तो पुरुषांशीही संबंधित आहे. स्त्रीचा विकासाचा संबंध हा  पुरुषांचा विकासाशी आहे.यामुळेच ज्या संधी पुरुषाला उपलब्ध आहेत त्या स्त्रियांनाही मिळाल्या पाहिजेत हा वर्षानुवर्षाचा आग्रह आजही आहे. त्यासाठी अजूनही स्त्री लढते आहे, संघर्ष करते आहे.  आज अनेक स्त्री विषयी काम करणाऱ्या चळवळी देशात आणि जगात काम करत आहेत. त्यांना त्यांच्या आयुष्यात जन्मताच मिळालेले हक्क इथल्या प्रस्थापित समाज व्यवस्थेने नाकारल्यामुळे ते हक्क मिळविण्यासाठी प्रदीर्घ लढा देण्यासाठी झगडत असल्याचे आपणास दिसून येते. खरंतर भारत सोडून अनेक देशामध्ये मतदानाचा हक्क हि पुरुषांच्या बरोबरीने न मिळता त्यासाठी त्यांना संघर्ष करून तो मिळवावा लागला. याबाबतीत तुमच्या माझ्या देशाचं एक सुदैव म्हटले पाहिजे की इथल्या प्रत्येक स्त्रीला मतदानाचा अधिकार हा राज्यघट्नाकारांनी राज्यघटनेच्या चौकटीत पुरुषांच्या बरोबरीने दिला आहे.

            आज अनेक ठिकाणी महिला मोठ्या पदावर काम करत आहेत. राजकीय क्षेत्रात हि स्त्री पुढे जाण्यासाठी धडपडते आहे. महिला आरक्षणामूळे अनेक ठिकाणी महिला या पदाधिकारी झाल्या पण त्यांना तिथंही स्वातंत्र्य मिळत नाही कारण तिथेही तिच्या कामात तिचा पती किंवा इतर नातेवाईक हस्तक्षेप करीतच असतो.त्यामुळे ग्रामीण भागात तर त्या महिलेपेक्षा तिच्या पतीलाच सरपंच म्हंटलं जाते. म्हणूनच म्हणावेसे वाटते की स्त्रिया या मोठमोठ्या राजकीय पदावरती पोहचल्या पण त्या खुर्चीवर बसण्यापुरत्याच नाममात्र पदाधिकारी झाल्या आहेत की काय असा प्रश्न मला पडतो??ही जी राजकीय पदं मिळतात त्यापदामधील अधिकारामधुन  महिलांचे विविध प्रश्न, उपेक्षीत वंचीत घटकांचे काही प्रश्न,  शेतकर्यांचे प्रश्न, समस्या अडचणी सोडवण्यात येतात. काही प्रमाणात चांगल्या योजना राबवुन सामाजिक विकास करता येतो. स्वतः सर्व आढावा बैठकांना उपस्थित राहुन वेळोवेळी अधिकार्यांच्या कडुन कामाची माहिती घेतली  पाहिजे.  शहरातील अनेक ठिकाणी महिलांनी कृतीतुन सिद्धही केले आहे, तळागाळातील ग्रामीण भागातील  महिलांनी स्वतः पुढे येऊन ही कमतरता भरुन काढली पाहिजे.
                आज भारतामध्ये माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शाळेत आणि नंतर महाविद्यालयात   मुलींचे गळतीचे प्रमाण मुलांच्या पेक्षा खूप मोठे म्हणजेच दुप्पट आहे. यामागील कारणे ही खूप आहेत. त्यापैकी सर्वात महत्वाचे म्हणजे मुलीवर शिक्षणासाठी जास्त पैसे खर्च करून काय उपयोग? पुढे तिच्या लग्नासाठीच्या पैशाचे काय??  कितीही केले तरी मुलगी हि परक्या घरची संपत्ती या सारखी खुळचट विचारांची प्रवृत्ती, वंशाचा दिवा (पणती नको पण दिवा पाहिजे) यासारखी अनेक कारणे आपल्याला  पाहायला मिळतील. आजही स्त्रीभ्रूण हत्या सारखी स्त्रीला मुळातूनच संपवण्यासारखी समस्या घडत आहे आणि ती वाढत हि आहे. दुर्दैवाने सांगावं लागते कि स्त्री भ्रूण हत्याही सुशिक्षित समाजात मोठ्या प्रमाणात घडत आहेत... मग आम्ही शिक्षण घेतले ते कशा साठी हा प्रश्न कुठेतरी मनालाच विचारण्याची गरज निर्माण झाली आहे. तिला भीती आहे की कदाचित आईच्या उदरामध्ये तिला मृत्यु येईल व जरी जन्मले तरी तिचे रडणे हसणे हे कचराकुंडी मध्ये बंदीस्त होईल. आजही ती जन्मताच ती च्या लग्नाची काळजी  वडिलांना व्याकुळतेच्या दुर्गंधीमध्ये बुडवत असते. आजही तिला घराच्या बाहेर सात नंतर एकटे न पडण्याची सक्ती असते आणि पडलीच तर बाहेरील जगात असणाऱ्या गिधाडांच्या अत्याचारापासून  तिला सतत चिंता करावी लागते. आजही शिव्यांची लाखोली वाहताना हि तिच्या अब्रूची लक्तरे तोडली जातात, म्हणूनच कितीही कायदे करूनही निर्भयकांड ते कोपर्डी घटना सगळ्या देशाला हादरवून गेल्या पण त्यातून आपण किती शिकलो  हा खरंतर चिंतनाचा विषय आहे.

लेखाच्या शेवटी  मला आवडणारी  आणि भावलेली 'जगदंब' नावाची कविता  मला आपणाशी शेअर करायला आवडेल,

" ती जीव लावते, जीव टाकते, जीव गुंतवते,
तुम्ही जीव घेता, ती सुद्धा जीव घेते पण तिनीच का मरावं ?? अशा पद्धतीने जीव घेते.
तुमचंच जगताना, ती स्वताःला विसरते,
तुम्ही तिलाच विसरता।
ती  सर्व सांभाळते, तुम्ही तिचं मनसुद्धा सांभाळत नाही.
तुमच्या यशात ती आनंद घेते, तुम्ही आनंदाच्या भरात तिचा उल्लेख सुद्धा विसरता।।
तिचं अस्तित्वच सुंदर आहे,
पण तुम्हाला तिच्या शरीरापलीकडे काही दिसत नाही.
ती जीवन सुंदर करते तिच्या वाट्याला कायम विटंबनाच येते .
तिचं रक्षण काय करणार? ,,
अरे तिचं रक्षण काय करणार?
तीच तुमची तटबंदी आहे तिलाच बंदिस्त करुन तुम्ही आत्मपात करुन घेताय.
घरात ती लक्ष्मी बनुन येते, तुम्ही तिचं पोत्यारं करता.
ती  धनधन्याचं माफ घरात येताना ओलांडते, तुम्ही तिच्या आईबापासकट लुटून तिचं मातेरं करता.
ती माणूस आहे, आई आहे, बहीण आहे, मैत्रीण, बायको,   प्रेयसी इत्यादी इत्यादी आहे
तमच्या लेकी ती फक्त मादी आहे.
ती लक्ष्मी, ती सरस्वती,  ती दुर्गा, गौरी आहे,
निपात केलेल्या दुष्टांच्या कप्यांची माळ गळ्यात घालुन रक्तांनी वितळणारं राक्षसाचं मुंडकं हातात धरुन लाल भडक जीभ बाहेर काढत ती अष्टपुजा आहे, ती चंडीका आहे,
तुम्ही शिवशंकर व्हावं। तुम्ही शिवशंकर व्हावं। "
धन्यवाद।

✍✍पोपट यमगर
popatgyamgar.blogspot.com

गुरुवार, २ मार्च, २०१७

लोकसत्ताच्या ब्लॉगबेंचर्स मध्ये या आठवड्यातील 'घराणेशाहीची गरज ' या विषयावर मी व्यक्त केलेलं माझं मत...

शेतकरी सुखी तर जग सुखी" हि संकल्पना सोशल मीडियाच्या संदेशामधून आपण दररोज वाचतो. भारतातील शेतकऱ्याला मुळात बाजारपेठेचे अज्ञान आहे या अज्ञानाचा फायदा घेऊन आजपर्यंत बाजारातील मधल्या दलालांनी अनेकवेळा शेतकऱ्याचे आर्थिक शोषण केले आहे. शेतकऱ्याचे सर्वात मोठे दुर्दैव असे आहे कि ज्यावेळी शेतकऱ्याचा शेतमाल शेतात असतो त्यावेळी त्याचे बाजार भाव जास्त असतात. आणि शेतमाल बाजारपेठेत विकण्यासाठी आणला असता त्या शेतमालाचे बाजारभाव व्यापाऱ्यांच्याकडून मुद्द्दामहून पडले जात जातात. भारतातील विविध पक्षांच्या कडून शेतकरी आणि शेती हा विषय नेहमीच सवेंदनशीलतेने मांडला जातो. अर्थात भारतातील सर्वात मोठा वर्गापैकी शेतकरी वर्ग हा मोठ्या प्रमाणात आहे. शेतकऱ्यांच्या दैनंदिन जीवनात शेतकऱ्यास अनेक समस्या अडचणींना सामोरे जावे लागते. शेतकरी शेतीमध्ये राब राब राबतो आणि शेतकऱ्यास त्यांच्या घामाचा मोबदला हि मिळत नाही हि सर्वात मोठं दुदैव म्हणावं लागेल. शेतकऱ्याला बाजारपेठेच्या अपुऱ्या ज्ञानामुळे शेतकरी भरडला जात आहे. आपला भारत देश हा कृषिप्रधान देश म्हणून ओळखला जातो, हे वाक्य लहानापासून आपण विविध अभ्यासक्रमातून अभ्यासले असेल, वर्तमानपत्रातून वाचले असेल, विविध नामवंत वक्त्यांच्या भाषणातून आजपर्यंत अनेकवेळा ऐकले असेल. आज शेतकऱ्यास बँकेतून कर्ज घ्यायला गेला तरी तिथले अधिकारी हि शेतकऱ्यास वेठीस धरतात. शेतकऱ्यास बँकिंग प्रणालीची माहिती हि अपुरी असते. अशी सर्वकाही परिस्थिती असताना पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या शेती व्यवसायात शेतकऱ्याची पुढची शेतीतून बाहेर पडत आहे या स्वामिनाथन यांच्या मतांशी मी 100% सहमत आहे. लहानपणापासून मोठे होत असताना शेती मध्ये राब राब राबणारा आमचा शेतकरी बाप पाहिल्यावर आमच्या कोणत्या शेतकरी बापाच्या पोराला त्यांच्या बापासारखेच काबाड कष्ट करण्यासाठी शेती करावी वाटेल?? एवढे सारे काबाड कष्ट करूनही शेतकऱ्याला साधा त्याच्या घामाचा मोबदला हि भेटत नाहीच नाही वरून त्याने घातलेला उत्पादन खर्चही भेटत नाही ही सत्य वस्तुस्थिती आहे. आमच्या भारतातील शेतकरी बापाविषयी बोलले जाते ते म्हणजे भारतीय शेतकरी कर्जातच जन्मतो, कर्जातच जगतो, कर्जातच मरतो... अशी समोर परिस्थिती असताना कोणत्याही शेतकऱ्याच्या पोराला आपली पिढ्यांनपिढ्याची शेतीतील घराणेशाही पुढे न्यावी वाटणार नाही. सर्वच राजकारणी शेतकाऱ्याबद्दल निवडणुकां काळामध्ये खोटी आणि दांभिक सहानुभूती दाखवत असले तरी प्रत्यक्षात त्याच्या पदरात काहीच पडत नाही . शेतकऱ्याला बाजारपेठ आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचे ज्ञान फार कमी प्रमाणात दिसून येते. आज वकिलाच्या पोराला वकील, इंजिनियर च्या पोराला इंजिनियर शिक्षकाच्या पोराला शिक्षक व्हावेसे वाटते पण शेतकऱ्याच्या पोराला कधीच शेतकरी व्हावेसे वाटत नाही ही दुर्दैवी शोकांतिका आहे. याचे कारण स्वातंत्र्यानंतरही शेतकऱ्याच्या दारिद्र्याच्या अवस्थेत फार फरक पडला आहे असे म्हणता येणार नाही. आज अनेक ठिकाणी शेतकऱ्यांनी जमीन विकून दुसरा व्यवसाय करण्याचा पर्याय निवडला आहे. शेतकऱ्याची कर्जमाफी व्हावी यासाठी प्रत्येक अधिवेशनात त्यावर खडाजंगी होत असल्याचे आपणा सर्वाना दिसून येते. पण कर्जमाफी सारखे वरवरच्या मलमपट्टीचे उपाय योजण्यापेक्षा त्या शेतकऱ्यावर कर्ज मागायची वेळच येऊ नये यासाठी प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. राजकारणातील घराणेशाही वाढत असताना शेतीतील घराणेशाही कमी होत आहे हा विरोधाभास आपल्या सर्वांच्या डोळ्यात चक्क अंजन घालून जातो. अर्थात जर भविष्यात अश्या पद्धतीने शेतीतील घराणेशाही कमी झाली तर संपूर्ण जगाला अन्न कोण पुरविणार ??? या प्रश्नांची उत्तरे मिळणे कठीण आहे. 

रविवार, २६ फेब्रुवारी, २०१७

मराठी राजभाषा दिनानिमित्त...


आज महाराष्ट्रातील मराठी साहित्याचा एक मानदंड, थोर कविवर्य वि.वा.शिरवाडकर अर्थातच कुसुमाग्रज  यांची   जयंती... त्यानिमित्त त्यांच्या पवित्र स्मृतीस विनम्र अभिवादन.  त्यांचा जन्मदिवस महाराष्ट्रसह देशभरामध्ये मराठी राजभाषा दिन म्हणून साजरा केला जातो. तो साजरा केला जात असताना मराठी भाषेची आधुनिक युगात प्रगती होत आहे का? या संदर्भात चर्चा करणे अनिवार्य आहे.
"माझा मराठाचि बोलू कवतुके परि अमृतातेही पैजा जिंके ऐसी अक्षरे रसिके मेळवीन"  अशी मराठी भाषेची थोरवी गात संत ज्ञानेश्वर माउलींनी गीतेवर भाष्य करीत 'ज्ञानेश्वरी' सारखा विश्वाच्या साहित्यामध्ये मराठी भाषेतील सर्वश्रेष्ठ असा ग्रंथ तुम्हा आम्हाला दिला. हा ग्रंथ म्हणजे मराठी साहित्याचा भक्कम पायाच आहे आणि तिथूनच खऱ्या अर्थाने मराठी साहित्य संसाराला सुरवात झाली, असे म्हटले तरी वावगे ठरणार नाही. माउलींनी लावलेला मराठी भाषेच्या समृद्धीचा वेल आज  मराठी साहित्यामध्ये तरी नक्कीच उंच उंच   जाताना दिसतो आहे.  वैचारिक ज्ञानातून खरे अभिसरण समाजमनात होत असते, या अभिसरणाची महत्वपूर्ण कामगिरी मराठी भाषा पाडत आहे याचा नक्कीच मनस्वी आनंद आहे. मराठी भाषा स्वतः  जगली, तिने महाराष्ट्राला येथील समाजाला जगवले, समृद्ध केलंय, त्यामुळे या भाषेविषयीचा अभिमान महाराष्ट्राला आहे.
मराठी भाषेला इतका उज्वल आणि प्रदीर्घ इतिहास लाभला  आहे तरीही आज  महाराष्ट्रात मराठी माध्यमाच्या शाळांची घसरत जाणारी संख्या नक्कीच चिंताजनक अशीच आहे. मातृभाषेतून घेतलेले शिक्षण लगेच आत्मसात होते किंवा कोणाचाही आधार न घेता डोक्यात शिरते त्यासाठी कोणताही वेगळा विचार करण्याची गरज भासत नाही. तळागाळातील लोकांपर्यंत  आपले विचार पोहचविण्यासाठी मातृभाषेवर प्रभुत्व असणे खूप गरजेचे आहे. आज आमच्या आधुनिक पिढीला मराठी मातीचा जाज्वल्य इतिहास समजावून सांगावाच लागेल.  जी आपली मातृभाषा आहे त्या मातृभाषेतून आपण चांगल्या पद्धतीने लिहू शकतो, बोलू शकतो, विचार मांडू शकतो. गरज आहे ती आपण मातृभाषेतून व्यक्त होण्याची... ती आपण सोशल मीडियाच्या माध्यमातून व्यक्त होऊच याबद्दल माझ्या मनात तरी कोणतीच शंका नाही.
महिन्याभरापूर्वी डोंबिवलीमध्ये अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन झाले . त्या संमेलनात मराठी भाषेच्या संवर्धनासंदर्भात चर्चा झाली.  मराठी या भाषेला सरकारी पातळीवर लवकरच अभिजात भाषेचा दर्जा मिळावा, तसेच मराठी  भाषेतील साहित्य जगभरातील इतर भाषिकांना वाचण्यासाठी  इतर भाषांमध्ये भाषांतर व्हावे, तसेच आधुनिक माहिती तंत्रज्ञानाची भाषा मराठी व्हावी आणि मराठी भाषेचा वापर आधुनिक तंत्रज्ञामध्ये जास्तीत जास्त केला जावा अश्या काही महत्वाच्या मागण्या त्या संमेलनातून केल्या गेल्या आहेत.  त्या येणाऱ्या काळात त्यासंदर्भात सरकारी पातळीवर पावले उचलली गेली पाहिजेत अशी सदिच्छा आहे. शेवटी कवी सुरेश भट यांच्या कवितेतील चार समर्पक ओळी,
"लाभले आम्हास भाग्य, बोलतो मराठी..
जाहलो खरेच धन्य, ऐकतो मराठी..
धर्म, पंथ, जात एक, जाणतो मराठी
एवढ्या जगात माय, मानतो मराठी..."
आपल्या सर्वांना मराठी राजभाषा दिनाच्या खूप साऱ्या शुभेच्छा.
धन्यवाद...

✍पोपट यमगर
बाळेवाडी, ता. आटपाडी,
जि. सांगली.
7709935374

गुरुवार, २३ फेब्रुवारी, २०१७

आटपाडी तालुक्याच्या राजकारणातील एक प्रामाणिक आणि कार्यक्षम नेतृत्व : मा. तानाजी शेठ यमगर


महाराष्ट्र राज्याच्या भूपटलावर आटपाडी तालुका म्हटले की आम्हाला आमच्या डोळ्यासमोर एक चित्र उभे राहते ते म्हणजे पिढ्यानपिढ्या दुष्काळ ग्रस्त असलेला तालुका... शेकडो एकर जमीन असतानाही पिण्याच्या पाण्यासाठी आणि पोटाची खळगी भागविण्यासाठी रानोवनी भटकणारे मेंढपाळ बांधव आणि सांगली जिल्ह्याच्या सदन भागात ऊसतोड करणारे मजूर यांचा हा तालुका... याच पिढ्यानपिढ्याच्या दुष्काळामुळे स्वतःच्या उदरनिर्वाहासाठी तालुक्यातील बहुसंख्य युवक हे पुणे, मुंबई , दिल्ली यासारख्या मोठ्या शहरामध्ये जाऊन सोन्या चांदीसारख्या गलाई व्यवसायामध्ये काम करत आहेत. अनेक अश्या युवकांनी या व्यवसायामध्ये स्वतःची अशी एक छाप पाडली आहे. यामधीलच एक व्यक्तीमत्व म्हणजे आदरणीय तानाजी शेठ यमगर... आटपाडी तालुक्यातील बाळेवाडी सारख्या  छोट्याश्या खेडेगावामध्ये  एका तुमच्या माझ्या सारख्या सर्वसामान्य कुटुंबातुन   संघर्षाचे घाव झेलत, परिवर्तन वादी विचारांची बीजे पेरत पुढे वाटचाल केली आहे, करत आहेत. स्वतःच्या  व्यवसायामध्ये कर्तबगारी आणि चातुर्याने त्यांनी चांगला जम बसवला आहे. तो जम बसवत असतानाच गावातील आणि तालुक्यातील अनेक तरुणांनाही सोने चांदी किंवा इतर व्यवसायामध्ये  त्यांच्या पायावर उभे करण्यात शेठचा वाटा महत्वाचा आहे. बेरोजगारी सारखा राष्ट्रीय प्रश्न असतानाही  ते रडगाणे न गाता आपल्या कर्तृत्वाच्या माध्यमातून  तालुक्यातील अनेक तरुण मुले  शेठच्या मार्गदर्शनाखाली स्वतःच्या व्यवसायामध्ये उत्तम प्रगती करत असताना आपल्याला दिसून येत आहेत. व्यावसायिक क्षेत्रात उत्तम प्रगती करत असताना आपण आपल्या गावातील, तालुक्यातील समाजालाही आपल्या सोबत पुढे घेऊन गेले पाहिजे, आणले पाहिजे या समाज हिताच्या विचाराने प्रेरीत होऊन शेठनी समाजकारणासाठी तालुक्याच्या राजकारणात उतरण्याचा निर्णय घेतला. खरंतर सात वर्षांपूर्वी तालुक्याच्या राजकारणात, सत्ताकारणात आम्हीच असले पाहिजे अश्या विचारांचे  तसेच राजकारणाला धंदा मानून 'सत्तेतून पैसा आणि पैशातून सत्ता ' अशासाठी वापर करणारे प्रबळ आणि धनाढ्य विरोधक समोर होते. त्यामुळे त्यांचा राजकीय प्रवास किती काटेरी वाटेवरून झाला आहे हे आपल्या लक्षात येईलच. त्यावेळेस सांगली जिल्ह्याच्या राजकारणात स्वतःचे एक वेगळं वलय निर्माण केलेले आणि आपल्या वक्तृत्व शैलीच्या आधारावर मोठ मोठ्या प्रस्थपिताना विचारातून घायाळ करणारे आदरणीय गोपीचंद पडळकर साहेबांच्या नेतृत्वाखाली एकनिष्ठ राहून राजकारण आणि समाजकारण   करण्याचा निर्णय तानाजी शेठनी घेतला. पडळकर साहेबांनीं तालुक्यासह जिल्ह्यात केलेल्या विविध आंदोलनात , मोर्चात, रास्ता रोको मध्ये आदरणीय शेठचा सक्रिय सहभाग होता. हे सर्व करत असतानाच 2012 मध्ये जिल्हा परिषद आणिआटपाडी तालुक्याच्या राजकारणातील एक प्रामाणिक आणि कार्यक्षम नेतृत्व : मा. तानाजी शेठ यमगर  पंचायत समिती च्या निवडणुका तालुक्यामध्ये  पडळकर साहेबांच्या नेतृत्वाखाली मोठ्या ताकदीने लढवल्या गेल्या . त्यामध्ये अनेक उमेदवारांनी तालुक्यातून दुसऱ्या क्रमांकाची मते घेतली होती.  घरनिकी पंचायत समिती गटातून तानाजी शेठ यमगर विजयी मिळवीत आटपाडी पंचायत समिती मध्ये एकमेव विरोधी गटाचे सदस्य म्हणून प्रवेश केला होता. तालुक्यात मागील पाच वर्षांच्या कार्यकाळात झालेल्या अनेक पंचायत समितीच्या सभांमध्ये तानाजी शेठनी विरोधी पक्षनेतेपदाची जबाबदारी सक्षमपणे पार पाडली. तालुक्यातील वर्षानुवर्षाचा प्रश्न म्हणजे पाणी आणि चांगले रस्ते... या दोन्हीही प्रश्नावर कोणतीही न तडजोड करता ते सोडविण्यासाठी पडळकरसाहेबांच्या मार्गदर्शनाने अगदी जिल्हाधिकारी ते विविध खात्याचे मंत्री, मुख्यमंत्र्यापर्यत पाठपुरावा केला.
पंचायत समितीमध्ये फक्त एका घरनिकी गटाचे पंचायत समिती सदस्य असूनही संपूर्ण आटपाडी तालुक्यातील सर्वसामान्य जनतेच्या प्रश्नांचा पाठपुरावा पंचायत समिती च्या सर्व सभांमध्ये केला. बाळेवाडी बनपुरीसह अनेक गावातील पिढ्यानपिढ्या असलेला पाण्याचा प्रश्न मुख्यमंत्र्यांच्या माध्यमातून सोडवण्यात यश मिळवले आहे.  घरनिकी पंचायत समिती गटातील झरे, पारेकरवाडी, विभूतवाडी, पिंपरी, घरनिकी, घानंद, कामथ येथे रस्ते, सभामंडप यासह अनेक छोटी मोठी कामे शेठनी त्यांच्या पाच वर्षांच्या कार्यकाळात केली आहेत. केंद्र आणि राज्य सरकारच्या शेतकऱ्यासंबधीच्या,  गोरगरीब जनतेच्या कल्याणासंबधीच्या विविध योजनाची माहिती शेठनी वेळोवेळी विविध माध्यमातून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. पंचायत समिती मध्ये शेतकरी बांधवांसाठी येणाऱ्या वस्तू या गरजू पर्यंत कश्या पोहचतील यासाठी त्यांनी नेहमीच प्रयत्न केल्याचे आपणास दिसून येतात.  तालुक्यातील विरोधकांचीही कामे कोणताही मतभेद मनात न ठेवता मार्गी लावली आहेत. एखाद्या जिल्हा परिषद सदस्याला हि पाच वर्षाच्या कार्यकाळात जितकी कामे झाली नसतील त्याच्यापेक्षाही किंबहुना जास्तच कामे तानाजी शेठ नि मार्गी लावली आहेत. तालुक्यातील गुणवंत आणि यशवंत मुलांच्या नेहमीच पाठीशी राहत त्यांना त्यांच्या भविष्यातील प्रगती साठी कायमच साथ आणि प्रोत्साहन दिले आहे.
राजकारण म्हणजे भ्रष्टाचार , 'पैशातून सत्ता आणि सत्तेतून पैसा' कमावण्याचा उद्योग, अनेक नेत्यांची पोकळ आश्वासने अशी सर्वसामान्य लोकांच्या मनातील राजकारण्याविषयीची भावना झाली आहे परंतु मला ठामपणे सांगायला आवडेल ते म्हणजे या सर्वाना अपवाद व कोणत्याही वाद विवादात न पडता सर्वांशी मिळून मिसळून सर्वांशी आदराचे  असे संबंध निर्माण करणारे, आटपाडी तालुक्याच्या राजकारणातील एक स्वच्छ, प्रामाणिक आणि कार्यक्षम नेतृत्व म्हटले की मा. तानाजी शेठ यमगर यांचे नाव नक्कीच सर्वांच्या मनामध्ये येईल यामध्ये मनात तरी कोणतीच शंका नाही. इतर मुरब्बी राजकारण्यासारखे डावपेच आखून फक्त स्वतःच्या स्वार्थासाठी राजकारण न करता सर्व समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी सर्वाना सोबत पुढे घेऊन जाण्याच्या विचारातून ते काम करत आहेत. स्वतःच्या कुटुंबाकडे प्रसंगी स्वतःच्या उद्योगाकडेही कमी वेळ देत सर्वसामान्यांच्या प्रगतीसाठी स्वतःला संपूर्णपणे झोकून देऊन समाजकारणातून राजकारण करत आहेत. अनेकजण म्हणतात की राजकारण हे प्रामाणिक माणसाचे क्षेत्र नाही आहे, पण मला त्यांना सांगायला आवडेल ते म्हणजे प्रामाणिकपणाने आणि तत्वनिष्ठेने केलेलं राजकारण हे प्रदीर्घ कालावधी पर्यंत टिकते. तात्पुरत्या क्षणिक स्वार्थासाठी केलेलं मुरब्बी राजकारण हे जास्त काळ टिकू शकत नाही, हे आपण सद्य परिस्थितील  राजकीय निकालावरून पाहत आहोत.
तालुक्यामध्ये सन्माननिय  पडळकर साहेबांच्या काटेरी वाटेवरील संघर्षाच्या प्रवासामध्ये त्यांच्यासोबत वाटचाल करण्यात आणि समर्थपणे साथ देण्यात आदरणीय तानाजी शेठचा सहभाग हा महत्वपूर्ण होता. पडळकर साहेबांनीही तानाजी शेठना कायमच आदरात्मक संबोधले आहे. तानाजी शेठनी नेहमीच तालुक्यातील कार्यक्रमांना पडळकर साहेबांच्या साथीने उपस्थित राहत तळागाळातील जनमाणसापर्यंत आपला जनसंपर्क वाढवला.   करगणी जिल्हा परिषद गटातील सर्वसामान्य जनतेला वाटत होते कि तानाजी शेठनी जिल्हा परिषद निवडणूक लढवावी परंतु जिल्हा परिषद गटात पडलेलं महिला आरक्षण आणि  त्यांचे सन्माननीय मित्र हरिशेठ गायकवाड यांच्या सोबत असलेला दिलदार मैत्रीचा वसा पेलण्यासाठी एक पाऊल मागे घेऊन  जिल्हा परिषद गटातून सौ. वंदना गायकवाड यांना मोठ्या मनाने संधी दिली आणि त्यांनी  करगणी पंचायत समिती गटातून निवडणूक लढविण्याचा  निर्णय घेतला. भाजपने आणि पडळकर साहेबानी त्यांच्या आजवरच्या प्रामाणिकपणाच्या राजकारणाला साथ देत पक्षाचे तिकीट  दिले.  त्यांच्या समोरील विरोधक उमेदवार हा तालुक्याच्या राजकारणातील मुरब्बी आणि 60 वर्षाहून जास्त राजकीय अनुभव असलेले  आण्णासाहेब पत्की  होते. तरीही शेठनी पाच वर्षातील विकासकामाच्या  आणि प्रामाणिक राजकारणाच्या  जोरावर निवडणूक लढवून ती यशस्वीपणे जिंकली यांचा आनंद तुमच्या माझ्या सह तालुक्यातील सर्वसामान्य जनतेच्या मनात निकालादिवशी दिसून येत होता.
सध्या तालुक्याच्या पंचायत समिती आणि जिल्ह्याच्या जिल्हा परिषदेमध्ये भाजपची सत्ता आली आहे. अश्या रीतीने तालुक्यापासून ते केंद्रापर्यंत भाजप सत्तेत आहे, त्यामुळे खऱ्या अर्थाने आता तालुक्यात विकासपर्वाची सुरवात होत आहे असे म्हटले तरी काय वावगे ठरणार नाही.
 'Let us grow together' अशी राजकीय भूमिका मनात ठेवून वाटचाल करणाऱ्या आदरणीय तानाजी शेठना तालुक्याच्या विकास कार्यासाठी आणि राजकारणातील पुढील प्रगती साठी माझ्याकडून खूप साऱ्या शुभेच्छा...💐


स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निकालाबाबत....

राज्यात काल झालेल्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका निकालामध्ये राज्यात भारतीय जनता पार्टीने  प्रचंड आणि घवघवीत यश संपादन केल्याबद्दल मनपूर्वक अभिनंदन आणि महाराष्ट्राच्या  उज्वल विकासपर्वासाठी  आपल्या  वाटचालीस खूप साऱ्या शुभेच्छा...
कालच्या विजयावरून करगणी गटासह आटपाडी, सांगली आणि राज्यातील अनेक भागामध्ये  सर्वसामान्य नागरिकांच्या एका मतांची  ताकद काय असू शकते हे लोकशाहीमध्ये दिसून आले. लोकशाही संपन्न  असलेल्या आपल्या देशात एखादा उमेदवार विजयी करायचा कि पराभूत याचं सर्वस्व अर्थात सार्वभौमत्व जनता आहे, हे कालच्या विजयावरून स्पष्टपणे दिसून येते.  यावेळेस  राज्यातील  मतदानाची टक्केवारी दिवसेंदिवस वाढत आहे याचा नक्कीच सकारात्मक परिणाम आपल्याला पाहायला मिळतोय. राज्याच्या राजकारणात सांगली जिल्हा हा काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीचा बालेकिल्ला मानला जायचा पण याच बाल्लेकिल्ल्यात कधीही न उमळणारे कमळ मात्र या निवडणुकीत जबरदस्त उमलले. आटपाडी तालुक्यावर हि राज्याचे युवा नेते गोपीचंद पडळकर आणि माजी आमदार राजेंद्र अण्णा देशमुख यांच्यातील एकीने तालुक्यावर प्रथमच भाजपची सत्ता पाहायला मिळाली. पुढील काळात तालुक्यांत खूप काही सकारात्मक होण्याच्या दृष्टीने  हा विजय भाजप साठी खूप महत्त्वाचा आहे.
राज्याचे मुख्यमंत्री आदरणीय देवेंद्र फडणवीस यांचा झंझावाती दौरा , प्रचार सभा, आणि त्यांचा प्रामाणिक, पारदर्शक  चेहरा हे भाजपच्या विजयाचे कारण आहे. तसेच देशाचे पंतप्रधान आदरणीय नरेंद्रभाई मोदींजी यांचेही भ्रष्टाचार विरोधी नोटबंदी ची मोहीम, देशातील पारदर्शकपणे   चालू असलेला कारभार, देशाची जगामध्ये उंचावलेली प्रतिमा,  यासह भाजप पक्षाची वाढ कशी होईल यासाठी वरिष्ठ पातळीवर चालू असलेले प्रयत्न या विजयास कारणीभूत आहेत  असे मला वाटते. सद्य परिस्थितीत तालुक्यात भाजप , जिल्ह्यात भाजप,  राज्यात भाजप आणि देशातही भाजप सत्तेत आहे त्यामुळे आता खऱ्या अर्थाने विकासकामे होतील अशी आशा प्रत्येक तालकावासीयांच्या मनामध्ये आहे. टेंभुच्या पाण्यासारखे विषय, रस्त्यांचे विषय मार्गी लागतील अशी आशा जनतेच्या मनात आहे. जनतेने जो लोकशाही मार्गाने मतपेटीतुन विश्वास दाखवला आहे तो विश्वास सार्थ ठरावा हीच एक छोटीशी सदिच्छा...
धन्यवाद...

श्री पोपट यमगर
बाळेवाडी, आटपाडी
सांगली.
7709935374

रविवार, १९ फेब्रुवारी, २०१७

लोकशाहीचं सर्वस्व अर्थातच सार्वभौमत्व जनता म्हणजेच तुम्ही आम्ही......


देशातील अनेक राज्यातील विधानसभा निवडणुकीसह राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांचा जोरदार रणसंग्राम चालू आहे. महाराष्ट्रात २१ फेब्रुवारीला महापालिका, जिल्हा परिषदा आणि पंचायत समित्यांसाठी मतदान होत आहे.
लोकशाही म्हटले की  मला तर अब्राहम लिंकन यांची लोकशाही विषयी केलेली साधी, सरळ सोप्या शब्दातील व्याख्या आठवतेच आठवते, ती म्हणजे " लोकानी लोकांसाठी  चालवलेले लोकांचे राज्य म्हणजे लोकशाही"  लोकशाहीत जनतेचा कौल हा सर्वाधिक महत्वाचा असतो. हा कौल जनतेकडून मागण्यासाठी गेल्या महिन्याभरात सर्वच राजकीय पक्षांचा
प्रचारांचा उडालेला धुरळा आपण पाहिला.. एकमेकांवरील आरोप , प्रत्यारोप,  उमेदवारांचे फटाक्यांनी केलेलं स्वागत,  प्रचाराच्या भोंग्याचे कर्णकर्कश आवाज, विविध रॅली, पदयात्रा आपण सर्वांनीच पहिल्या. आता जनता   21 तारखेला  कोणाला कौल देणार याकडे तुमच्या माझ्यासह राजकर्त्यांचेही लक्ष लागले आहे.
 ज्या ज्या क्षेत्रात मतदान होत आहे त्या क्षेत्रातील सर्व मतदार बंधू आणि भगिनींना माझी एक नम्र विनंती आहे कि प्रत्येकाने मतदान केलं पाहिजे. मतदान हा फक्त प्रत्येक व्यक्तीचा अधिकारच नसून ते एक राष्ट्रीय कर्तव्यसुद्धा आहे. लोकशाही मध्ये जनता ही सार्वभौम आहे. हे आपण अनेक निवडणूकातून पहिले आहे, पाहतोय, आणि येथून पुढेही नक्कीच दिसेल यामध्ये माझ्या मनात तरी कोणतीच शंका नाही.  मी अनेकवेळा समाजात वावरत असताना पाहतो कि 'राजकारण्याविषयी असलेली प्रचंड चीड' आणि 'आमची काहीच काहीच कामं करत नाहीत तर स्वतःचं घरे भरण्यासाठीच' हे आम्हाला मतं मागायला येतात'  हि नकारात्मक भावना अनेक मतदारांमध्ये असल्याचे पाहायला मिळते. यासाठी अनेकजण (सुशिक्षित तर मोठ्या प्रमाणात) मतदान न करण्याचा निर्णय घेऊन बाहेर फिरायला जातात. त्यामुळे अश्या  मतदार बंधू आणि भगिनींना माझी एक नम्र विनंती आहे की बाहेर कितीही ओरडून सांगितले तरी राज्यकर्त्यांना काही फरक पडणार नाही, तो तुमच्या एका एका मतदानाच्या माध्यमातूनच फरक पडू शकतो.  तुमचं एक मत लोकशाहीमध्ये खूप महत्वाचे आहे. तुमचे एक मत एखाद्या उमेदवारास विजयी करू शकते किंवा पराभूत करू शकते. सद्याच्या राजकीय प्रचाराच्या लढाईमध्ये विचारांची लढाई विचारांनी करणारे राज्यकर्ते फार कमी प्रमाणात उरले आहेत हि एक लोकशाही समोरचे आव्हान आहे पण जनतेने जर योग्य वैचारिकतेने पुढे जाणाऱ्या नेतृत्वाला संधी दिली तर ते आव्हान लोकशाही नक्की पेलू  शकेल याचा ठाम विश्वास मला आहे. यासाठी जनतेची राजकीय प्रगल्भता वाढली पाहिजे. फक्त टीका टिपण्या करणाऱ्यांच्या पेक्षा एक चांगल्या विकासाच व्हिजन देणाऱ्या उमेदवारांना महापालिकेत किंवा जिल्हा परिषदेत पाठवा.. लोकशाहीतील तुमच्या मतांची किमंत खूप मोठी आहे. त्याचा तात्पुरत्या स्वार्थासाठी  सौदा करू नका. निवडणुका आल्यावर अनेक नेते जरी स्वाभिमान गहाण ठेवत असले, तडजोड करत असले तरी तुम्ही मात्र तुमचा स्वाभिमान मतपेटीतून व्यक्त केलाच पाहिजे.  तुमच्या एका मताच्या माध्यमातून 100% बदल घडू शकतो, लोकशाहीत तुमचे एक मत खूप महत्वाचे आहे. उमेदवार वर्षानुवर्षे फक्त घराणेशाहीच्या जोरावर जर राजकारण करत असेल तर  अश्या  प्रस्थपित उमेदवारांना नाकारले पाहिजे.  तुम्हाला जर आता योग्य पर्याय निवडता आला नाही तर पुन्हा पाच वर्ष वाट पाहावी लागेल. यासाठी तुम्हाला तुमच्या भागातील समस्यां भविष्यात कोणता उमेदवार सोडवू शकतो अश्या पारदर्शक आणि कार्यक्षम,  सुशिक्षीत आणि सुसंकृत उमेदवाराना निवडुया, आणि भारतीय  लोकशाही सदृढ करूया.
धन्यवाद.

🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳
✍पोपटराव यमगर
बाळेवाडी, ता. आटपाडी,
जि. सांगली.
7709935374

🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳